PHẬT HỌC » NGHIÊN CỨU PHẬT HỌC

Tín Tâm Minh giảng giải phần 2.2

| Thursday, 12.11.2026, 02:56 PM | (3 Xem)

"Chí đạo vô nan, duy hiềm giản trạch. Nhưng mạc tăng ái, đỗng nhiên minh bạch." (Đạo lớn không khó, chỉ e chọn lựa. Chỉ đừng thương ghét, thấu suốt rõ ràng.)

"Đạo", có đạo nhỏ (tiểu đạo), có đạo lớn (đại đạo), cho đến các loại tà đạo, ngoại đạo, bàng môn tả đạo bên ngoài... những thứ đó đều không phải là Chí đạo (Đạo tột cùng).

Xét theo Phật pháp, Thanh văn đạo, Duyên giác đạo, Bồ-tát đạo là các Thánh đạo; nhưng nếu nói về Tối Thượng thừa thì ngay cả Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát cũng chưa phải là Chí đạo. Vậy Chí đạo là gì? Thanh tịnh Pháp thân mới chính là Chí đạo.

Phật có ba thân: Pháp thân, Báo thân, Hóa thân. Thanh tịnh Pháp thân chính là Phật. Vị Phật này không phải chỉ vị Hóa thân Phật mang 32 tướng tốt, 80 vẻ đẹp, mà là chỉ ngay tại tâm niệm này của chúng ta. Thanh tịnh Pháp thân này mới là Chí đạo, mới là cao nhất; là cảnh giới chí chân, chí thiện, chí mỹ, chí thánh. Ngoài cái Đạo này ra, các đạo khác đều không phải là Chí đạo, chỉ duy nhất một niệm tâm Bồ-đề này mới là Chí đạo.

Mọi người đều muốn cầu Phật đạo, nhưng Phật ở đâu? Có người cho rằng Phật ở thế giới Cực Lạc Phương Tây, phải sang Phương Tây mới gặp được Phật, mới thành Phật. Tuy nhiên, cầu sinh Phương Tây chỉ là Phương tiện đạo, đã đi đường vòng, rẽ ngã rẽ rồi, đó không phải là Chí đạo. Chí đạo được nói trong “Tín Tâm Minh” không đi đường vòng, không rẽ ngã rẽ, trực tiếp và thẳng thắn! Không phải Thanh văn đạo, không phải Duyên giác đạo, cũng không phải Bồ-tát đạo, mà là cái Đạo chí cao vô thượng, là cái Đạo "Tâm tức thị Phật"; là cái Đạo Thanh tịnh Pháp thân Phật, Bồ-đề tự tính.

Có câu: "Tu hành bất phát Bồ-đề tâm, như canh điền bất hạ chủng" (Tu hành mà không phát tâm Bồ-đề thì cũng giống như cày ruộng mà không gieo hạt). Nói một cách đơn giản, tâm Bồ-đề chính là Chí đạo.

Muốn ngộ được Chí đạo này thì "Vô nan" — không hề khó khăn. Người đời không hiểu, cứ tưởng Phật đạo là không thể nghĩ bàn, cho rằng cái Đạo này cao xa diệu vợi, dường như xa tầm tay với, thực sự quá khó khăn! Tổ sư ở đây nói cho chúng ta biết "Chí đạo vô nan", ai ai cũng có Phật tính, nên ai ai cũng đều có thể thành Phật. Phật là gì? Phật không rời Tâm. Ai ai cũng có tâm, tâm chính là Phật, "Phàm hữu tâm giả giai đương tác Phật" (Hễ ai có tâm đều sẽ thành Phật). Không có ai là không có tâm cả, cho nên việc thành tựu Phật đạo không phải là chuyện khó khăn.

Tuy nhiên, nếu tâm niệm này dấy khởi sự phân biệt, lựa chọn, thương ghét, rơi vào hai bên (nhị biên) thì lại trở nên rất khó. Kinh Pháp Bảo Đàn nói: "Ly đạo biệt mịch đạo, chung thân bất kiến đạo" (Rời đạo mà đi tìm đạo khác thì suốt đời không thấy đạo). Mê mất tự tâm mà lại dốc sức ra bên ngoài tìm kiếm thì cũng giống như đi tìm cái bóng ở dưới ánh mặt trời, cho dù có tìm thấy thì đó cũng không phải là cái Đạo chân thật.

Phật chính là Chí đạo. Mỗi người đều muốn khai ngộ, đều muốn minh tâm kiến tính, kiến tính thành Phật. Thời xưa có vị cổ đức khi khai ngộ đã nói: "Đạp phá thiết hài vô mịch xứ, đắc lai toàn bất phí công phu" (Đi mòn giày sắt tìm không thấy, đến khi ngộ ra chẳng tốn công). Ngộ được cái Đạo này rồi thì tùy tay nhặt một pháp nào cũng đều là Đạo, cho nên thực sự không khó.

Đã không khó khăn, vậy tại sao người tu hành thì nhiều mà người ngộ đạo lại ít? Sau khi ngộ đạo rồi, người thành đạo lại càng ít hơn nữa! Do đó chúng ta cần phải phân tích, hiểu rõ sâu hơn nguyên do nằm ở đâu?

"Duy hiềm giản trạch" (Chỉ e chọn lựa). Muốn khế ngộ tâm niệm không thể nghĩ bàn này, khế ngộ tâm Bồ-đề, trước tiên tâm niệm này phải không chọn lựa (giản trạch), không khởi phân biệt. Như câu: "Cuồng tâm đốn hý, hý tức Bồ-đề!" (Tâm cuồng dừng lại, dừng lại chính là Bồ-đề!). Tâm của phàm phu suy nghĩ đông tây, niệm đầu đến rồi đi không biết dừng nghỉ, chính là vì có sự chọn lựa.

Cho nên điều quan trọng nhất của tu hành là buông bỏ sự chấp trước vào phân biệt và chọn lựa, đừng đi phân biệt cái nào là chính, cái nào là tà? Cái nào là lớn, cái nào là nhỏ? Chỉ có ngay tại tâm niệm này, một niệm cũng không sinh.

Làm như vậy không phải là bảo chúng ta không phân biệt chính tà, không nhận rõ đúng sai. Mà là bởi vì người đời hễ nghĩ đến chính tà thì tâm liền rơi vào phân biệt, tính toán, dính mắc; nghĩ đến hiện tại, nghĩ đến quá khứ, nghĩ đến tương lai, dù nghĩ đến cái gì cũng đều là dính mắc (phan duyên). Nghĩ đến việc tốt, việc thiện là dính mắc tốt; nghĩ đến việc xấu là dính mắc xấu. Nghĩ đến cầu Đạo, dấy lên một niệm cầu Đạo thì lại dính mắc vào Đạo. Tâm niệm này dính mắc vào Đạo thì tuy đó vẫn là một phương tiện, chỉ là nương vào một cảnh giới tốt, nhưng vẫn có sự phân biệt lựa chọn, chứ chưa phải là cái Đạo chân thật. Vì vậy, “Duy hiềm giản trạch" là nói về mặt Chí đạo, chứ không phải Phương tiện đạo.

"Nhưng mạc tăng ái" (Chỉ đừng thương ghét). Chỉ cần ngay tại tâm niệm này không rơi vào hai bên. Hai bên là gì? Một bên là tăng (ghét), một bên là ái (thương/yêu); một bên là thủ (lấy/nắm giữ), một bên là xả (bỏ). Ái chính là thủ, tăng chính là xả. Thực ra không chỉ có thương và ghét, mà chỉ cần có sự lựa chọn lấy bỏ thì đều đã rơi vào hai bên.

Trong đời sống hằng ngày, người bình thường luôn luôn ở trong sự thương ghét, lấy bỏ. Nhìn thấy việc không vừa ý thì chán ghét, đó là tăng; nhìn thấy việc tốt thì yêu thích, thậm chí niệm niệm không quên, đó chính là ái. Đối với mỗi sự vật, mỗi con người... đều như thế. Có duyên với ai đó thì dần dần sinh ra sự ái nhiễm chấp trước; ngược lại, nói chuyện không hợp với ai, càng nhìn càng thấy ngứa mắt thì sinh lòng ghét bỏ. Một khi đã có thương và ghét, vì tâm niệm này đã rơi vào hai bên, tâm không bình đẳng, thì chẳng những không tương ứng với Đạo mà ngay cả việc làm người, xử sự cũng sẽ nảy sinh vấn đề.

Thích Tín Thuận dịch

(Lượt xếp hạng: 0)