PHẬT HỌC » NGHIÊN CỨU PHẬT HỌC

Pháp Yết ma

| Saturday, 24.10.2026, 10:26 AM | (46 Xem)

Tiết 1: Yết-ma pháp là gì?

Yết-ma (羯磨) là âm Hán-Việt dịch từ tiếng Phạn karma, dịch nghĩa là "Nghiệp" (chiếu theo công việc, hành động). Yết-ma chính là các thủ tục, pháp thức xử lý việc thọ giới, thuyết giới (thuyết Tát-bà/Tụng giới), sám tội, cũng như các việc chung của Tăng đoàn. Do đó, từ này còn được giải thích là "biện sự" (giải quyết công việc) hay "tác sự" (thực hiện công việc). Đây thuộc về nhóm "Tác trì giới" (giới luật cần được duy trì qua việc thực hành chủ động).

- Hành Sự Sao (quyển Thượng): "Sớ của Minh Liễu Luận dịch là Nghĩa của Nghiệp (業); cái được làm ra chính là Nghiệp, cũng dịch là 'Sở tác' (cái được tạo ra). Bách Luận nói đó là 'Sự' (việc). Nếu xét theo nghĩa mà tìm, thì dịch là 'Biện sự' (làm xong công việc)." (Đại Chính Tạng, tập 40, trang 11a).

- Huyền Ứng Âm Nghĩa (quyển14): "Yết-ma, ở đây dịch là 'Tác pháp biện sự' (theo quy tắc pháp thức để làm xong công việc)."

-Huệ Uyển Âm Nghĩa (quyển Trung): "Yết-ma, ở đây nói là 'Biện sự', nghĩa là các Phật sự, pháp sự nhờ vào đó mà được hoàn thành." (Đại Chính Tạng, tập 54, trang 441b).

Nếu giải thích bằng thuật ngữ hiện đại, Yết-ma pháp của Phật giáo chính là một nghị sự pháp (luật hội nghị) hoặc hội nghị pháp rất đặc thù. Pháp Yết-ma pháp trong Phật giáo thực sự rất quan trọng . Không có một nghị sự pháp hoàn thiện thì khó lòng tạo ra được một thể chế dân chủ lý tưởng; Tăng đoàn Phật giáo sở dĩ có thể hoàn toàn phù hợp với tinh thần dân chủ chính là nhờ vào hiệu lực của Yết-ma pháp.

Nếu nội dung của thể chế dân chủ hiện đại là dân trị, dân hữu, dân hưởng (của dân, do dân, vì dân); còn mục đích của Yết-ma pháp trong Phật giáo là tạo nên sáu điều hòa kính (Lục hòa kính) trong đời sống Tăng đoàn. Sáu điều hòa kính đó bao gồm:

1. Thân hòa đồng trụ (Thân hòa cùng ở chung)

2. Khẩu hòa vô tranh (Lời nói hòa nhã, không tranh cãi)

3. Ý hòa đồng duyệt (Ý hòa cùng vui vẻ)

4. Giới hòa đồng tu (Giới luật hòa cùng tu tập)

5. Kiến hòa đồng giải (Thấy biết/Quang điểm hòa cùng thấu hiểu)

6. Lợi hòa đồng quân (Quyền lợi hòa cùng chia đều)

Về mặt nguyên tắc, Lục hòa kính của Phật giáo là một lối sống dân chủ tuyệt đối, và việc duy trì cũng như bảo vệ tinh thần dân chủ này chính là trách nhiệm và năng lực của Yết-ma pháp.

Thành ngữ thường nói "Tăng sự Tăng đoán" (việc của Tăng đoàn do Tăng đoàn quyết định), nghĩa là dùng ý chí và sức mạnh của đại chúng Tăng đoàn để giải quyết mọi công việc trong Tăng đoàn; và phương thức có thể đoàn kết đại chúng Tăng đoàn chính là Yết-ma pháp. Thành tựu việc thiện phải nhờ vào Yết-ma pháp; loại bỏ nghiệp ác cũng phải nhờ vào Yết-ma pháp. Chủ thể quyết định việc thành thiện hay trừ ác tuy là đại chúng Tăng đoàn, nhưng việc đại chúng Tăng đoàn có thể thực hiện được việc thành thiện trừ ác đó hay không lại hoàn toàn nhờ vào sự thúc đẩy của Yết-ma pháp.

Do đó, một đoàn thể không có hội nghị thì nhất định không phải là đoàn thể dân chủ; một Tăng đoàn không thực hành Yết-ma pháp thì cũng không thể là một Tăng đoàn Lục hòa kính. Trong các chốn Thiền lâm (chùa chiền) Trung Hoa, hàng thanh chúng (chư Tăng không giữ chức vụ) có thể "bình dầu đổ cũng không cần dựng lên", mọi việc đã có chư vị Chấp sự của Thường trụ lo liệu. Điều này nhìn thoáng qua có vẻ là để giúp thanh chúng chuyên tâm tu tập, giúp họ được yên ổn và có phúc báu; tuy nhiên, nhìn từ một góc độ khác, nếu tất cả mọi việc của Tăng đoàn đều do một số ít chư vị Chấp sự bao biện mà không cho thanh chúng tham gia, thậm chí chỉ do Phương trượng hay Giám viện tập trung quyền lực vào trung ương, thì điều đó lại không thể phù hợp với tinh thần Lục hòa kính. 