PHẬT HỌC » NGHIÊN CỨU PHẬT HỌC
Tiết 2: Yết-ma pháp có mấy loại?
| Saturday, 24.10.2026, 08:44 PM | (4 Xem)
Các
loại Yết-ma pháp được chia thành 3 nhóm lớn, gồm tổng
cộng 101 loại:1.
Đơn bạch Yết-ma (còn gọi là Bạch nhất Yết-ma): Nghĩa
là "xướng tuyên" (tuyên bố). Đây là đối với
những việc không cần phải trưng cầu ý kiến đồng ý,
chỉ cần hướng về đại chúng tuyên cáo những việc
thường làm, thói quen nên làm; xướng đọc một lần là
thành tựu. Có tất cả 24 loại.2.
Bạch nhị Yết-ma: Đây là tuyên cáo một lần, sau đó
đọc lại một lần nữa để trưng cầu sự đồng ý của
mọi người. Có tất cả 47 loại.3.
Bạch tứ Yết-ma: Đây là trước tiên tuyên cáo một lần,
sau đó tuyên đọc ba lần; mỗi lần đọc xong lại trưng
cầu sự đồng ý một lần. Nếu đã làm "Một bạch
ba Yết-ma" (Nhất bạch tam Yết-ma) mà trong đại chúng
đều im lặng thì biểu thị là không có ý kiến trái
chiều, và tuyên bố Yết-ma đúng pháp, đề án được
thành lập, nhất trí thông qua. Có tất cả 30 loại (về
tên gọi và số lượng cụ thể, xin tự tham khảo trong
các bộ Yết-ma thuộc Luật tạng).Tinh
thần của Yết-ma pháp khi so sánh với quy trình nghị hội
hiện đại thì lại càng thể hiện sự trang nghiêm và
thần thánh hơn. Các đề án nghị hội hiện đại thông
thường chỉ cần 2/3 số phiếu tán thành là được tính
thông qua, có nơi lấy quá nửa làm chuẩn, có nơi lấy
quá 3/4 làm chuẩn, nhưng rất hiếm khi yêu cầu sự nhất
trí tuyệt đối (100%) mới tính là hợp pháp. Yết-ma pháp
của Phật giáo thông thường phần lớn đều yêu cầu sự
nhất trí tuyệt đối, trong Tăng đoàn chỉ cần một
người có ý kiến trái chiều thì tức là "Tăng không
hòa hợp", Yết-ma không thành. Chỉ duy nhất có "Diệt
tranh Yết-ma" (Yết-ma giải quyết tranh chấp) là thực
hiện việc rút xăm đen trắng (bỏ phiếu) và lấy biểu
quyết theo đa số.Tuy
nhiên, trong Yết-ma pháp cũng có quy định: Hễ là Yết-ma
pháp đúng Pháp, đúng Luật thì không cho phép ai vô lý
gây rối mà ngang ngược phá hoại. Nếu có một người
vô lý gây rối làm phá hoại Yết-ma pháp đúng Pháp đúng
Luật, Tăng đoàn có thể tác Yết-ma đối với người
đó; nếu có tiểu tập đoàn từ 4 người trở lên gây
rối mà tự tác Yết-ma riêng, thì sẽ mắc tội "Phá
Yết-ma Tăng". Vì vậy, Yết-ma pháp của Phật giáo là
một nghị sự pháp vô cùng thần thánh và cũng cực kỳ
chu đáo. Tăng-già ngày nay, ít hoặc không thực hành
Yết-ma pháp, thực sự là một điều đáng tiếc vô cùng
lớn!Cái
gọi là quy định của Yết-ma pháp chính là dùng để
phán đoán xem phép Yết-ma đó có đạt yêu cầu hay không.
Quy định này đòi hỏi phải hội đủ 4 điều kiện thì
Yết-ma mới có thể thành lập, đó là:-
Pháp: Chính là bản thân của phép Yết-ma, phải xuất
phát từ các loại trong Yết-ma pháp. Pháp có 3 loại: Tâm
niệm pháp, Đối thú pháp, và Chúng pháp.-
Sự: Hoặc việc phạm tội, việc sám hối, hay việc thọ
giới; tức là sự thực khách quan mà Yết-ma tiến hành.
Sự có 3 loại: Hữu tình sự, Phi tình sự, và Tình phi
tình hợp sự.- Nhân: Số người quy định phải tham gia trong việc tổ
chức một loại Yết-ma nào đó chính là Nhân. Nhân có 6
nhóm lớn: Nhất nhân Tăng, Nhị tam nhân Tăng, Tứ nhân
Tăng, Ngũ nhân Tăng, Thập nhân Tăng, và Nhị thập nhân
Tăng.-
Xứ: Tổ chức Yết-ma nhất định phải có nơi chốn, nơi
chốn này gọi là "Giới" (ranh giới). Giới được
chia làm 2 nhóm lớn: Tác pháp giới và Tự nhiên giới.
Tác pháp giới lại chia làm 3 loại: Đại giới, Giới
trường, và Tiểu giới; Tự nhiên giới lại chia làm 4
loại: Tụ lạc, Lan-nhã (A-lan-nhã), Đạo hành, và Thủy
giới. Khi làm một loại Yết-ma nào đó thì đều có quy
định riêng về biệt giới được sử dụng.Bốn
điều kiện này có thể kết hợp lại qua một ví dụ,
chẳng hạn như việc Thọ giới: Bản thân việc thọ giới
là một Sự, nghi thức truyền giới chính là Pháp, Hòa
thượng cùng A-xà-lê tham gia vào việc đó chính là Nhân,
và Giới trường nơi thọ giới chính là Xứ.Nếu
tính theo số lượng người tham gia Yết-ma thì chia làm 6
loại:1.
Một người (Nhất nhân): Đây là Tâm niệm pháp, ví dụ
như Tỳ-kheo tự nhẩm trong lòng trách bản thân để sám
trừ tội Đột-cát-la trót vô tình phạm phải. Thực
chất, điều này chưa đi vào Yết-ma pháp chính thức.2.
Hai người (Nhị nhân): Đây là Đối thủ pháp, do một
Tỳ-kheo thực hiện trước một Tỳ-kheo thanh tịnh khác,
ví dụ như sám trừ tội Ba-dật-đề. Nói một cách
nghiêm ngặt, điều này cũng chưa thực sự đi vào Yết-ma
pháp.3.
Bốn người (Tứ nhân): Ngoại trừ việc giải tội
Tăng-tàn (Xuất Tăng-tàn tội),
truyền giới, truyền giới ở vùng biên địa (Biên địa
thọ giới), và Tự tứ, tất cả các Yết-ma còn lại đều
có thể thành tựu với 4 người.4.
Năm người (Ngũ nhân): Đây là số lượng người tối
thiểu cho Yết-ma Tự tứ và Yết-ma thọ giới ở vùng
biên địa. Ngoại trừ không thể giải tội Tăng-tàn và
truyền giới (ở vùng trung tâm), tất cả các Yết-ma khác
đều có thể thành tựu với 5 người.5.
Mười người (Thập nhân): Ngoại trừ không thể giải
tội Tăng-tàn, còn lại tất cả các Yết-ma khác đều có
thể thành tựu; đây chủ yếu là số lượng người yêu
cầu để truyền giới Cụ túc.6.
Hai mươi người (Nhị thập nhân): Đây là số lượng
người tối thiểu để giải tội Tăng-tàn (Xuất Tăng-tàn
tội),
và cũng là số người có thể thành tựu được tất cả
mọi Yết-ma.Tuy
nhiên, thành phần tham gia Yết-ma trong Tăng đoàn Tỳ-kheo
bắt buộc phải là những Tỳ-kheo thanh tịnh; Tỳ-kheo
phạm giới mà chưa sám hối thì không thể tính đủ số
lượng và cũng không được tham gia. Tỳ-kheo-ni,
Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni cho đến tất cả người cư
sĩ mạn đảnh (người đời) đều không thể tính đủ
số và cũng không được tham gia. Đối với Yết-ma của
Tỳ-kheo-ni thì Tỳ-kheo cũng không được tham gia.Mặc
dù vậy, hai bộ Tăng Ni đều có 3 loại Yết-ma tương đối
làm cho nhau:Tỳ-kheo
có thể làm cho Ni chúng 3 loại Yết-ma: Yết-ma Thọ giới,
Yết-ma Ma-na-đỏa (khi Ni phạm tội Tăng-tàn, vì họ mà
làm việc chiều theo ý đại chúng 35 điều), và Yết-ma
Xuất tội (Tăng-tàn).Tỳ-kheo-ni
có thể làm cho Tỳ-kheo 3 loại Yết-ma: Bất lễ bái
(không đảnh lễ), Bất cộng ngữ (không nói chuyện
cùng), Bất kính úy (không kính sợ/nể trọng). Giả sử
như Tỳ-kheo vô lý xúc phạm, làm phiền Tỳ-kheo-ni,
Tỳ-kheo-ni có thể dùng 3 loại Yết-ma pháp này để đối
trị với vị Tỳ-kheo đó.Điểm
khác biệt là: Ba loại Yết-ma mà Tỳ-kheo làm cho
Tỳ-kheo-ni thì Ni chúng phải hiện diện trước đại
chúng Tỳ-kheo; còn 3 loại Yết-ma mà Tỳ-kheo-ni làm cho
Tỳ-kheo thì Tỳ-kheo không nhất thiết phải hiện diện
trước Ni chúng.


