Chùa Diên Phước - NPĐ Chính Phước

Thôn 3 - Xã Diên Sanh - Tỉnh Quảng Trị

Saturday, 24.10.2026, 10:16 PM (GMT+7)

PHẬT HỌC » NGHIÊN CỨU PHẬT HỌC

Tiết 2: Yết-ma pháp có mấy loại?

| Saturday, 24.10.2026, 08:44 PM |   (4 Xem)


Các loại Yết-ma pháp được chia thành 3 nhóm lớn, gồm tổng cộng 101 loại:
1. Đơn bạch Yết-ma (còn gọi là Bạch nhất Yết-ma): Nghĩa là "xướng tuyên" (tuyên bố). Đây là đối với những việc không cần phải trưng cầu ý kiến đồng ý, chỉ cần hướng về đại chúng tuyên cáo những việc thường làm, thói quen nên làm; xướng đọc một lần là thành tựu. Có tất cả 24 loại.
2. Bạch nhị Yết-ma: Đây là tuyên cáo một lần, sau đó đọc lại một lần nữa để trưng cầu sự đồng ý của mọi người. Có tất cả 47 loại.
3. Bạch tứ Yết-ma: Đây là trước tiên tuyên cáo một lần, sau đó tuyên đọc ba lần; mỗi lần đọc xong lại trưng cầu sự đồng ý một lần. Nếu đã làm "Một bạch ba Yết-ma" (Nhất bạch tam Yết-ma) mà trong đại chúng đều im lặng thì biểu thị là không có ý kiến trái chiều, và tuyên bố Yết-ma đúng pháp, đề án được thành lập, nhất trí thông qua. Có tất cả 30 loại (về tên gọi và số lượng cụ thể, xin tự tham khảo trong các bộ Yết-ma thuộc Luật tạng).
Tinh thần của Yết-ma pháp khi so sánh với quy trình nghị hội hiện đại thì lại càng thể hiện sự trang nghiêm và thần thánh hơn. Các đề án nghị hội hiện đại thông thường chỉ cần 2/3 số phiếu tán thành là được tính thông qua, có nơi lấy quá nửa làm chuẩn, có nơi lấy quá 3/4 làm chuẩn, nhưng rất hiếm khi yêu cầu sự nhất trí tuyệt đối (100%) mới tính là hợp pháp. Yết-ma pháp của Phật giáo thông thường phần lớn đều yêu cầu sự nhất trí tuyệt đối, trong Tăng đoàn chỉ cần một người có ý kiến trái chiều thì tức là "Tăng không hòa hợp", Yết-ma không thành. Chỉ duy nhất có "Diệt tranh Yết-ma" (Yết-ma giải quyết tranh chấp) là thực hiện việc rút xăm đen trắng (bỏ phiếu) và lấy biểu quyết theo đa số.
Tuy nhiên, trong Yết-ma pháp cũng có quy định: Hễ là Yết-ma pháp đúng Pháp, đúng Luật thì không cho phép ai vô lý gây rối mà ngang ngược phá hoại. Nếu có một người vô lý gây rối làm phá hoại Yết-ma pháp đúng Pháp đúng Luật, Tăng đoàn có thể tác Yết-ma đối với người đó; nếu có tiểu tập đoàn từ 4 người trở lên gây rối mà tự tác Yết-ma riêng, thì sẽ mắc tội "Phá Yết-ma Tăng". Vì vậy, Yết-ma pháp của Phật giáo là một nghị sự pháp vô cùng thần thánh và cũng cực kỳ chu đáo. Tăng-già ngày nay, ít hoặc không thực hành Yết-ma pháp, thực sự là một điều đáng tiếc vô cùng lớn!
Cái gọi là quy định của Yết-ma pháp chính là dùng để phán đoán xem phép Yết-ma đó có đạt yêu cầu hay không. Quy định này đòi hỏi phải hội đủ 4 điều kiện thì Yết-ma mới có thể thành lập, đó là:
- Pháp: Chính là bản thân của phép Yết-ma, phải xuất phát từ các loại trong Yết-ma pháp. Pháp có 3 loại: Tâm niệm pháp, Đối thú pháp, và Chúng pháp.
- Sự: Hoặc việc phạm tội, việc sám hối, hay việc thọ giới; tức là sự thực khách quan mà Yết-ma tiến hành. Sự có 3 loại: Hữu tình sự, Phi tình sự, và Tình phi tình hợp sự.
- Nhân: Số người quy định phải tham gia trong việc tổ chức một loại Yết-ma nào đó chính là Nhân. Nhân có 6 nhóm lớn: Nhất nhân Tăng, Nhị tam nhân Tăng, Tứ nhân Tăng, Ngũ nhân Tăng, Thập nhân Tăng, và Nhị thập nhân Tăng.
- Xứ: Tổ chức Yết-ma nhất định phải có nơi chốn, nơi chốn này gọi là "Giới" (ranh giới). Giới được chia làm 2 nhóm lớn: Tác pháp giới và Tự nhiên giới. Tác pháp giới lại chia làm 3 loại: Đại giới, Giới trường, và Tiểu giới; Tự nhiên giới lại chia làm 4 loại: Tụ lạc, Lan-nhã (A-lan-nhã), Đạo hành, và Thủy giới. Khi làm một loại Yết-ma nào đó thì đều có quy định riêng về biệt giới được sử dụng.
Bốn điều kiện này có thể kết hợp lại qua một ví dụ, chẳng hạn như việc Thọ giới: Bản thân việc thọ giới là một Sự, nghi thức truyền giới chính là Pháp, Hòa thượng cùng A-xà-lê tham gia vào việc đó chính là Nhân, và Giới trường nơi thọ giới chính là Xứ.
Nếu tính theo số lượng người tham gia Yết-ma thì chia làm 6 loại:
1. Một người (Nhất nhân): Đây là Tâm niệm pháp, ví dụ như Tỳ-kheo tự nhẩm trong lòng trách bản thân để sám trừ tội Đột-cát-la trót vô tình phạm phải. Thực chất, điều này chưa đi vào Yết-ma pháp chính thức.
2. Hai người (Nhị nhân): Đây là Đối thủ pháp, do một Tỳ-kheo thực hiện trước một Tỳ-kheo thanh tịnh khác, ví dụ như sám trừ tội Ba-dật-đề. Nói một cách nghiêm ngặt, điều này cũng chưa thực sự đi vào Yết-ma pháp.
3. Bốn người (Tứ nhân): Ngoại trừ việc giải tội Tăng-tàn (Xuất Tăng-tàn tội), truyền giới, truyền giới ở vùng biên địa (Biên địa thọ giới), và Tự tứ, tất cả các Yết-ma còn lại đều có thể thành tựu với 4 người.
4. Năm người (Ngũ nhân): Đây là số lượng người tối thiểu cho Yết-ma Tự tứ và Yết-ma thọ giới ở vùng biên địa. Ngoại trừ không thể giải tội Tăng-tàn và truyền giới (ở vùng trung tâm), tất cả các Yết-ma khác đều có thể thành tựu với 5 người.
5. Mười người (Thập nhân): Ngoại trừ không thể giải tội Tăng-tàn, còn lại tất cả các Yết-ma khác đều có thể thành tựu; đây chủ yếu là số lượng người yêu cầu để truyền giới Cụ túc.
6. Hai mươi người (Nhị thập nhân): Đây là số lượng người tối thiểu để giải tội Tăng-tàn (Xuất Tăng-tàn tội), và cũng là số người có thể thành tựu được tất cả mọi Yết-ma.
Tuy nhiên, thành phần tham gia Yết-ma trong Tăng đoàn Tỳ-kheo bắt buộc phải là những Tỳ-kheo thanh tịnh; Tỳ-kheo phạm giới mà chưa sám hối thì không thể tính đủ số lượng và cũng không được tham gia. Tỳ-kheo-ni, Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni cho đến tất cả người cư sĩ mạn đảnh (người đời) đều không thể tính đủ số và cũng không được tham gia. Đối với Yết-ma của Tỳ-kheo-ni thì Tỳ-kheo cũng không được tham gia.
Mặc dù vậy, hai bộ Tăng Ni đều có 3 loại Yết-ma tương đối làm cho nhau:
Tỳ-kheo có thể làm cho Ni chúng 3 loại Yết-ma: Yết-ma Thọ giới, Yết-ma Ma-na-đỏa (khi Ni phạm tội Tăng-tàn, vì họ mà làm việc chiều theo ý đại chúng 35 điều), và Yết-ma Xuất tội (Tăng-tàn).
Tỳ-kheo-ni có thể làm cho Tỳ-kheo 3 loại Yết-ma: Bất lễ bái (không đảnh lễ), Bất cộng ngữ (không nói chuyện cùng), Bất kính úy (không kính sợ/nể trọng). Giả sử như Tỳ-kheo vô lý xúc phạm, làm phiền Tỳ-kheo-ni, Tỳ-kheo-ni có thể dùng 3 loại Yết-ma pháp này để đối trị với vị Tỳ-kheo đó.
Điểm khác biệt là: Ba loại Yết-ma mà Tỳ-kheo làm cho Tỳ-kheo-ni thì Ni chúng phải hiện diện trước đại chúng Tỳ-kheo; còn 3 loại Yết-ma mà Tỳ-kheo-ni làm cho Tỳ-kheo thì Tỳ-kheo không nhất thiết phải hiện diện trước Ni chúng.




(Lượt xếp hạng: 0)


Thư viện ảnh

Lễ phát thưởng 2026 - PL.2570
Trao giáo chỉ Tấn phong Giáo phẩm
CHU NIÊN 47 NĂM GĐPT CHÍNH PHƯỚC
Giới đàn Như Hải
Vui xuân Mậu Tuất